Deprem sonrası binadaki hangi çatlaklar tehlikeli? Dikkat edilmesi gereken işaretler
Şanlıurfa’nın Karaköprü ilçesinde yaşanan 5,4 büyüklüğündeki depremin ardından kentteki yapılarda oluşan çatlaklar endişeye neden oldu. Özellikle kolon, kiriş ve duvarlarda görülen yeni çatlakların tehlikeli olup olmadığı araştırılmaya başlandı.
Her çatlak aynı anlama gelmiyor. Boya veya sıva tabakasında oluşan yüzeysel çatlaklar ile binanın taşıyıcı sistemine ulaşan hasarlar arasında önemli farklar bulunuyor. Ancak çatlağın yalnızca görüntüsüne bakarak kesin bir güvenlik değerlendirmesi yapmak mümkün değil.
HANGİ ÇATLAKLAR DAHA CİDDİ BİR RİSKE İŞARET EDEBİLİR?
Özellikle binanın taşıyıcı elemanlarında ortaya çıkan şu belirtiler acil uzman incelemesi gerektiriyor:
Kolonlarda oluşan çapraz veya “X” biçimindeki çatlaklar
Kolon ve kiriş birleşim noktalarındaki geniş çatlaklar
Kolon, kiriş veya perde duvarlarda betonun ezilmesi ve dökülmesi
Beton içerisindeki demirlerin görünür hâle gelmesi
Donatılarda eğilme, kopma veya burkulma görülmesi
Taşıyıcı elemanlarda belirgin şekil değişikliği
Duvarların kolon ve kirişlerden ayrılması
Binada yana yatma, katlarda çökme veya döşemelerde belirgin eğim oluşması
İnşaat Mühendisleri Odasının deprem hasarlarına ilişkin teknik yayınında, kolon başlarında oluşan “X” biçimindeki çatlakların hasarın tehlikeli bir seviyeye ulaşabildiğini gösterdiği belirtiliyor.
DUVARDAKİ ÇAPRAZ ÇATLAKLAR TEHLİKELİ Mİ?
Tuğla veya dolgu duvarlarda oluşan her çatlak, binanın taşıyıcı sisteminin hasar gördüğü anlamına gelmez. Bununla birlikte duvar boyunca ilerleyen geniş çapraz çatlaklar, merdiven basamağı biçimindeki yarılmalar, köşe birleşimlerinde açılmalar ve duvarın dışa doğru şişmesi ciddiye alınmalıdır.
Özellikle yığma yapılarda duvarlar aynı zamanda taşıyıcı görev üstlenebildiği için bu tür çatlakların yetkili ekipler tarafından değerlendirilmesi gerekir.
İNCE SIVA ÇATLAĞI ÖNEMSİZ Mİ?
Sadece boya veya sıva yüzeyinde kalan kılcal çatlaklar çoğu zaman yapısal olmayan hasar niteliğinde olabilir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının hasar tespit dokümanlarında da sıva çatlakları ile taşıyıcı sistem hasarlarının birbirinden ayrılması gerektiği belirtiliyor.
Ancak çatlağın ince olması tek başına binanın güvenli olduğunu göstermez. Çatlağın ele geçirildiğu yer, derinliği, depremden önce var olup olmadığı ve zaman içinde genişleyip genişlemediği birlikte değerlendirilmelidir.
Kapı ve pencerelerin aniden sıkışması, zeminde eğim oluşması, binadan olağan dışı sesler gelmesi veya mevcut çatlakların artçı sarsıntılarla büyümesi de dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında bulunuyor.
ÇATLAK GÖRÜLDÜĞÜNDE NE YAPILMALI?
Binada depremden sonra yeni ve belirgin bir hasar görülmesi durumunda şu adımlar izlenmeli:
Sarsıntı tamamen durduktan sonra bina sakinleri güvenli biçimde dışarı çıkmalı.
Asansör kullanılmamalı.
Binanın dış cephesinden düşebilecek parçalara karşı yapıdan uzak durulmalı.
Hasarlı görünen kolon, kiriş veya duvarlara müdahale edilmemeli.
Çatlaklar güvenli bir noktadan fotoğraflanmalı.
Yetkili kurumların hasar tespit faaliyetları takip edilmeli.
Resmî inceleme tamamlanmadan hasarlı binaya yeniden girilmemeli.
AFAD, artçı depremlerin hasarlı binalarda ilave zarara yol açabileceğini belirterek hasarlı yapılara girilmemesi gerektiğini bildiriyor.
Acil tehlike, göçme riski, yangın, gaz kokusu veya yaralanma bulunması durumunda 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı.
BİNANIN GÜVENLİ OLDUĞUNA KİM KARAR VERİR?
Bir binanın güvenli olup olmadığına fotoğrafa bakılarak, komşuların değerlendirmesiyle veya çatlağın üzerine sıva çekilerek karar verilemez. Kesin değerlendirme; yetkili kamu görevlileri ve gerekli teknik incelemeleri yapan uzman inşaat mühendisleri tarafından gerçekleştirilmelidir.
Afet sonrası resmî hasar tespit sonuçları, e-Devlet’te bulunan “Hasar Tespit Sorgulama ve İtiraz İşlemleri” hizmetinden takip edilebiliyor.
Hasar tespiti, yapının depremden sonra aldığı mevcut hasarı belirler. Binanın gelecekte meydana gelebilecek bir depreme karşı dayanıklılığının ortaya çıkarılması ise daha kapsamlı mühendislik incelemeleri gerektirir.
Editör Notu: Bu haberde yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Bir binanın güvenli veya hasarlı olduğuna yalnızca çatlakların görünümüne bakılarak karar verilemez. Yapının durumu, yetkili kurumlar ve uzman inşaat mühendisleri tarafından yerinde incelenmelidir. Belirgin hasar görülen binalara resmî inceleme tamamlanmadan girilmemelidir. Acil tehlike durumunda 112 Acil Çağrı Merkezi’ne bilgi verilmelidir.
