Fransızlar 12 kişinin teslimini istedi: Urfa’dan 120 binlik cevap
Urfa’nın düşman işgalinden kurtuluşunda önemli rol oynayan ve halk arasında “Onikiler” olarak bilinen gizli direniş heyetiyle ilgili fazla bilinmeyen ayrıntılar, akademik kaynaklara yansıdı.
Türkiye Bilimler Akademisi tarafından yayımlanan “Urfa’nın İşgali ve Kurtuluşu” başlıklı faaliyetda, Fransızların Onikiler’in teslim edilmesini istediği ve bu talebin ardından silahlı direniş kararı alındığı ifade edildi.
KUR’AN’A EL BASARAK YEMİN ETTİLER
Mondros Ateşkes Antlaşması’nın ardından İngiliz kuvvetleri 24 Mart 1919’da Urfa’yı işgal etti. Şehirdeki askerî birliklerin çekilmesi ve işgal yönetiminin baskıları, yerel direniş hazırlıklarını hızlandırdı.
Akademik faaliyetya göre 4-5 Eylül 1919’da Jandarma Komutanı Binbaşı Ali Rıza Bey başkanlığında gizli bir toplantı gerçekleştirildi. Toplantıya katılanlar, Kur’an-ı Kerim’e el basarak Urfa’nın kurtuluşu için mücadele edeceklerine dair yemin etti.
Halk arasında “Onikiler” olarak anılan bu gizli heyet, daha sonra Urfa Müdafaa-i Hukuk Cemiyetinin temelini oluşturdu. Cemiyet, 3 Ekim 1919’da Sivas Kongresi kararları doğrultusunda resmî kimlik kazandı ve kuruluşu Mustafa Kemal Paşa’nın başkanlığındaki Heyet-i Temsiliyeye aktarıldı.
FRANSIZLAR ONİKİLER’İN TESLİMİNİ İSTEDİ
İngilizlerin Ekim 1919’un sonunda Urfa’yı Fransızlara bırakmasının ardından şehirdeki baskılar arttı. Fransız yönetimi, Jandarma Komutanı Binbaşı Ali Rıza Bey’in gizli teşkilatlanma faaliyetlerinden haberdar oldu.
Ali Rıza Bey, 25 Kasım 1919’da görevinden alındı. Fransızlar daha sonra Urfa Mutasarrıflığına gönderdiği talimatta, kendilerine karşı savaşmak amacıyla teşkilat kuran 12 önemli kişinin ele geçirildiğunu bildirdi.
Fransız yönetimi, cezalandırılmaları amacıyla bu kişilerin en kısa zamanda kendilerine teslim edilmesini istedi.
TESLİM OLMAK YERİNE DİRENİŞ KARARI ALDILAR
Fransızların talebi üzerine gizli cemiyetin üyeleri yeniden toplandı. Toplantıda teslim olmamak ve gerekirse silahlı mücadeleye başlamak kararlaştırıldı.
Ayrıca Fransızlara verilmek üzere Müftü Hasan Açanal tarafından bir cevap metni hazırlandı. Metinde Urfa halkının yüzyıllardır özgür yaşadığı ve şehri işgal etmek isteyenlere karşı mücadele edeceği ifade edildi.
Fransızların sözünü ettiği 12 kişinin yalnız olmadığı vurgulanarak, işgal yönetiminden kayıtlarındaki 12 sayısını 120 bin olarak düzeltmesi istendi.
“12’NİN YERİNİ 120 BİNLER ALACAK”
Hazırlanan cevapta Onikiler’in şehirli ve köylü, yerleşik ve göçebe bütün Urfa halkını temsil ettiği aktarıldı. Heyetin arkasında işgale karşı mücadele etmeye hazır binlerce kişinin ele geçirildiğu ifade edildi.
Onikiler’in tutuklanmasının da direnişi durduramayacağı belirtilerek, 12 kişinin yerini binlerce Urfalının alacağı mesajı verildi.
Cevap metni, bütün Urfa Sancağı halkı adına “Onikiler” imzasıyla tamamlandı. Böylece Fransızların teslim talebi, Urfa’daki silahlı direniş kararının önemli dönüm noktalarından biri oldu.
ADLARI ONİKİLER AMA KAYNAKTA 13 İSİM VAR
Akademik faaliyetdaki bir başka ayrıntı ise heyetteki kişi sayısıyla ilgili oldu. Kaynakta gizli cemiyetin “on iki kişinin katılımıyla” kurulduğu ifade edilmesine rağmen hemen ardından 13 kişinin adı sıralandı.
Listede Jandarma Komutanı Binbaşı Ali Rıza Bey’in yanı sıra dönemin Belediye Başkanı Hacı Kâmilzade Hacı Mustafa Efendi, jandarma mensupları, esnaf ve şehrin ileri ulaşanleri yer aldı.
Yerel anlatılarda Binbaşı Ali Rıza Bey’in toplantının başkanı olarak ayrı tutulduğu, diğer 12 kişinin ise Onikiler’in üyeleri olarak sıralandığı görülüyor. Ali Rıza Bey’in de listeye eklenmesiyle kaynaklarda geçen isim sayısı 13’e ulaşıyor.
Bu nedenle “Onikiler kesin olarak 13 kişiydi” demek yerine, akademik kaynakta heyet için 13 ismin sıralandığını belirtmek daha doğru kabul ediliyor.
DİRENİŞ 11 NİSAN’DA ZAFERLE SONUÇLANDI
Onikiler’in başlattığı teşkilatlanma, Yüzbaşı Ali Saip Bey’in Urfa’ya gelmesi ve çevredeki aşiretlerin mücadeleye katılmasıyla silahlı direnişe dönüştü.
Yaklaşık iki ay süren kavgaların ardından Fransız kuvvetleri 11 Nisan 1920’de Urfa’dan ayrıldı. Onikiler ise şehrin kurtuluş mücadelesinin simgelerinden biri olarak tarihe geçti.
ONİKİLER’İN ADI MAHALLEYE VERİLDİ
Onikiler’in hatırası yıllar sonra Şanlıurfa’nın şehir haritasına da işlendi.
Harran Üniversitesi akademisyenleri tarafından hazırlanan Şanlıurfa’daki yer adları araştırmasında, Onikiler Mahallesi’nin adını kentin kurtuluş mücadelesindeki bu gizli heyetten aldığı ifade edildi.
Belediye kayıtlarını inceleyen araştırmaya göre Onikiler, 1973-1977 yılları arasında oluşturulan yeni mahalle adları arasında yer aldı. Bugün Eyyübiye ilçesi sınırlarında bulunan Onikiler Mahallesi, 1919 yılında edilen gizli yeminin ve Fransızlara verilen 120 binlik cevabın hatırasını yaşatıyor.
