Şanlıurfa’nın kalbindeki Haşimiye adını kimden alıyor? Arşiv kayıtları ortaya koyuyor
Şanlıurfa denildiğinde akla ulaşan önemli noktalardan biri olan Haşimiye Meydanı; Gümrük Hanı, Mevlevihane, Kazancı Pazarı ve tarihî çarşıları birbirine bağlayan konumuyla kentin ticari hayatındaki önemini koruyor.
Ancak meydanın adının kimden geldiği, Urfalıların büyük bölümü tarafından bilinmiyor. gerçekleştirilen araştırmalar, “Haşimiye” adının Şanlıurfa’nın köklü ailelerinden birine mensup Hacı Haşim Efendi’den kaldığını gösteriyor.
HAŞİMİYE MEYDANI ADINI KİMDEN ALIYOR?
Yerel tarih araştırmalarına göre Haşimiye Meydanı, adını Hacıkâmilzadeler ailesinden Hacı Haşim Efendi’den alıyor. Cumhuriyet döneminde ailenin önemli bir bölümünün “Yetkin” soyadını aldığı belirtiliyor.
Hacı Haşim Efendi’nin bugünkü meydanın ele geçirildiğu bölgede vakıf niteliğinde ticari yapılar yaptırması nedeniyle burası ilk olarak “Haşimiye Çarşısı” adıyla anılmaya başladı.
Araştırmacı Cihat Kürkçüoğlu da meydanın adının Hacıkâmilzadelerden Haşim Efendi’nin bölgede yaptırdığı vakıf eserlerinden geldiğini aktarıyor.
MEYDANDAN ÖNCE HAŞİMİYE ÇARŞISI VARDI
Bugün geniş bir alan olarak kullanılan noktada geçmişte iki katlı ve pasajı andıran bir çarşı bulunuyordu.
Yerel tarihçi Mehmet Adil Saraç’ın aktardığı bilgilere göre 1800’lü yıllarda inşa edilen yapının alt katında farklı mesleklerden esnafa ait dükkânlar yer alıyordu. Üst katta ise Çarşı Karakolu ile tüccarların kullandığı yazıhaneler bulunuyordu.
Hacı Haşim Efendi ile ilişkilendirilen bu ticari yapı, halk arasında zamanla “Haşimiye Çarşısı” olarak tanındı. Böylece Haşimiye adı, meydan ortaya çıkmadan çok önce bölgenin hafızasına yerleşti.
1910 TARİHLİ VAKFİYEDE HAŞİMİYE ADI GEÇİYOR
Haşimiye adının geçmişi yalnızca sözlü anlatımlara dayanmıyor. Arşiv belgelerinden yararlanılarak hazırlanan akademik faaliyetlarda, 14 Şubat 1910 tarihli bir vakfiyede “Dâhili Ruha’da vâki Haşimiye Çarşısı” ifadesinin kullanıldığı görülüyor.
Aynı kayıtta çarşının Çulcu Pazarı, Bican Ağa Hanı, kamu yolu ve çevredeki bazı dükkânlarla olan sınırları da tarif ediliyor.
Bu belge, Haşimiye Çarşısı adının en geç 1910 yılında resmî kayıtlara girdiğini ortaya koyuyor.
ÇARŞI 1957’DE YIKILDI, ADI MEYDANA KALDI
Haşimiye’nin çarşıdan meydana dönüşmesi ise 1957 yılında gerçekleşti.
Mehmet Adil Saraç’ın Tanıklarıyla Urfa ve Urfalıca adlı eserinde aktarılan bilgiye göre Haşimiye Çarşısı, yol açılması amacıyla 1957’de yıkıldı. Dükkânların ortadan kaldırılmasıyla bölgede geniş bir açıklık yaşandı.
Urfalılar bu yeni alanı, yıkılan çarşının adını yaşatarak “Haşimiye Meydanı” şeklinde anmaya başladı. Böylece Hacı Haşim Efendi’nin adı önce çarşıda, ardından meydanda yaşamaya devam etti.
HAŞİMİLERLE İLGİLİ ANLATILAN RİVAYET DOĞRU MU?
Haşimiye adı hakkında halk arasında farklı anlatılar da bulunuyor. Bunlardan birine göre Haşimilerden iki tüccar, Urfa’ya geldikten sonra bu bölgede yaşanan bir kavga sırasında yaşamını yitirdi ve meydan onların anısına Haşimiye olarak adlandırıldı.
Bir başka iddia ise ismin Hz. Muhammed’in büyük dedesi Hâşim’den geldiği yönünde.
Ancak yerel tarih araştırmacıları bu anlatıların tarihî kayıtlarla örtüşmediğini belirtiyor. Elde edilen bilgiler, meydanın adının Haşimilerden veya dinî bir şahsiyetten değil, Urfa eşrafından Hacıkâmilzade Hacı Haşim Efendi’den geldiğini gösteriyor.
BİR MEYDANDAN DAHA FAZLASI
Haşimiye Meydanı’nın hikâyesi, Şanlıurfa’daki yer adlarının kentin geçmişini nasıl yaşattığının önemli örneklerinden birini oluşturuyor.
Bugün meydanda eski Haşimiye Çarşısı bulunmasa da Hacı Haşim Efendi’nin adı, şehrin en hareketli noktalarından birinde yaşamayı sürdürüyor.
Kısacası Haşimiye Meydanı, adını Hacıkâmilzadeler ailesinden Hacı Haşim Efendi’nin bölgede yaptırdığı çarşı ve vakıf eserlerinden alıyor. Çarşı 1957’de yıkılmış olsa da adı Şanlıurfa’nın şehir hafızasından silinmedi.
