Harran’da avuç içine gerçekleştirilen dövmelerin sırrı: Noktalar bereketi, yüzdekiler kimliği anlatıyordu
Şanlıurfa’nın Harran ilçesinde geçmişte kadın ve erkeklerin ellerine, yüzlerine ve kollarına yaptırdığı ulaşaneksel dövmeler, yalnızca süslenme amacı taşımıyordu. Avuç içine işlenen noktaların yemeklere bereket ve çiğ köfteye lezzet getireceğine inanılırken yüzdeki bazı işaretler kişinin tanınması ve aşiret aidiyetiyle ilişkilendiriliyordu. Harran Üniversitesi öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Ebru Okutan Akalın’ın araştırması, bugün giderek unutulan bu ulaşaneğin geçmişte nasıl bir iletişim aracı olarak kullanıldığını ortaya koyuyor.
Şanlıurfa Kültür Atlası’nda 12 Eylül 2025 tarihinde yayımlanan faaliyet, ağırlıklı olarak Eylül 2016’da gerçekleştirilen saha görüşmelerine dayanıyor. Araştırmada ceylan, tarak, ay, yıldız, çiçek ve nokta motiflerinin farklı anlamları inceleniyor.
Avuç içindeki noktaların yemeklerle ilgili anlamı
Harran’daki dövme ulaşaneğinin dikkat çeken örneklerinden biri avuç içine gerçekleştirilen küçük noktalardı. Araştırmaya katılan bazı kişilerin anlatımına göre bu işaretlerin hazırlanan yemeklere bereket, özellikle çiğ köfteye lezzet katacağına inanılıyordu. Bu anlamlar, dövmeye yüklenen ulaşaneksel inanışları yansıtıyor.
İşaretlerin kullanıldığı yerler de çeşitlilik gösteriyordu. El ve avuç içinin yanı sıra yüz, kol ve ayak bileklerinde farklı desenlere rastlanıyordu. Bazı motifler güzellik ve süslenmeyle, bazıları ise nazardan korunma düşüncesiyle ilişkilendiriliyordu.
Yüzdeki dövmeler aşiret kimliğini anlatıyordu
Araştırmada yüzde bulunan ve Ves’m-el Beggar olarak adlandırılan nokta işaretlerine de yer veriliyor. Görüşmecilerin anlatımlarında bu dövmeler, kişinin tanınmasını sağlayan veya aşiret aidiyetini gösteren semboller arasında bulunuyor.
Harran’da dövme için dek ve dak adlarının da kullanıldığı belirtiliyor. ulaşaneği uygulayan erkekler dekkak, kadınlar ise dekkake olarak adlandırılıyordu. Bu sözcükler, dövmenin yalnızca bedene işlenen bir desen değil, kendine özgü uygulayıcıları ve adlandırmaları bulunan bir ulaşanek olduğunu gösteriyor.
ulaşaneksel dövmeler nasıl yapılıyordu?
Çalışmada 9 Eylül 2016 tarihinde görüşülen ulaşaneksel dövme uygulayıcısı Şaha Özyavuz’un anlatımına da yer veriliyor. Özyavuz, geçmişte dövme yapılırken is, hayvan ödü, anne sütü ve iğneler kullanıldığını aktarıyor. Bunlar tarihsel uygulamaların kaydı niteliğinde olup güvenli yöntemler olarak değerlendirilmemeli.
Genç kuşakların uzaklaştığı ulaşanek kayıt altına alındı
Akalın’ın saha araştırmasında dövmelerin daha çok orta yaş üzerindeki kişilerde görüldüğü, gençlerin ise bu uygulamaya ilgi göstermediği belirtiliyor. Çalışmanın bir sürümü 2019 yılında Folklor Akademi Dergisi’nde yayımlandı; daha sonra Şanlıurfa Kültür Atlası’na da alındı.
Şanlıurfa Valiliğinin kültürel miras envanterinde yer verilen araştırma, Harran’daki dövme motiflerini ve bunlara yüklenen anlamları sözlü anlatımlarla belgeliyor.
