Ağız Kuruluğunun Nedenleri Neler? Diş Çürüğüyle Bağlantısı, Rahatlatan Yöntemler ve Hekime Başvuru Zamanı

Bu içerikte ağız kuruluğunun ortaya çıkış sebepleri, diş sağlığı üzerindeki etkileri, evde uygulanabilecek önlemler ve hangi durumlarda doktora ya da acil servise başvurulması gerektiği ele alınmaktadır.

Ağız Kuruluğu Hakkında Kısa Bilgiler

• Tıbbi literatürde kserostomi adıyla da bilinen ağız kuruluğu, ağzı nemli tutmaya yetecek miktarda tükürüğün bulunmaması durumudur.
• En yaygın sebepler arasında ilaç yan etkileri, sıvı kaybı ve gece boyunca ağızdan nefes alınması yer alır.
• Diyabet, Sjögren hastalığı, baş ve boyun bölgesine yönelik radyoterapi ile kemoterapi de ağız kuruluğuna sebep olabilir.
• Tükürük ağzı mikroplara karşı korur; bu nedenle ağız kuruluğu diş çürüğü ve ağızda mantar enfeksiyonu riskini yükseltir.
• Geçmeyen ağız kuruluğunda altta yatan sebebin tespit edilmesi için diş hekimine veya doktora başvurulması gerekir.

Ağız Kuruluğu (Kserostomi) Nedir?

Ağız kuruluğu, tükürük bezlerinin ağzı nemli tutacak düzeyde tükürük salgılamaması olarak tanımlanır. Bu tablo tıpta kserostomi olarak adlandırılır.

Tükürük, lokmaları nemlendirerek çiğneme, yutma ve sindirim süreçlerini kolaylaştırır. Barındırdığı antikorlar aracılığıyla mikropları yok eder ve ağzın temiz ve sağlıklı kalmasını sağlar. Tükürük bezleri işlevini düzgün yerine getiremediğinde tat alma duyusu etkilenebilir, çiğneme ve yutma güçleşebilir; diş çürüğü, diş kaybı ve ağız enfeksiyonu riski artış gösterir.

Ağız Kuruluğunun Belirtileri

Ağız kuruluğu yaşayan bireylerde aşağıdaki belirtiler gözlemlenebilir:

• Ağızda yapışkan ve kuru bir his
• Kalın ve ip gibi uzayan tükürük
• Çiğneme, yutma, tat alma ya da konuşmada güçlük
• Ağızda yanma hissi
• Boğazda kuruluk ya da ağrı, ses kısıklığı
• Kuru, pürüzlü ya da çizgili dil
• Tat almada değişiklik
• Dudaklarda çatlama
• Ağız yaraları
• Ağız kokusu
• Takma diş kullanımında sorunlar

Ağız Kuruluğu Neden Olur?

İlaçların Yan Etkileri

Ağız kuruluğunun en sık rastlanan sebeplerinden biri ilaçlardır. Reçetesiz satılanlar da dahil olmak üzere yüzlerce ilaç, tükürük bezlerinin daha az tükürük üretmesine yol açabilir. Yüksek tansiyon, depresyon, kaygı bozukluğu ve mesane kontrolü sorunlarında kullanılan bazı ilaçlar ile bazı alerji ilaçları (antihistaminikler), burun açıcılar, kas gevşeticiler ve ağrı kesiciler bu grupta yer alır. Bir ilacın ağız kuruluğuna sebep olduğu düşünülüyorsa ilaç kendi başına bırakılmamalı, doktorla görüşülmelidir. Doktor gerekli görmesi halinde dozu değiştirebilir ya da ağız kuruluğu yapmayan farklı bir ilaca geçiş yapabilir.

Sıvı Kaybı (Susuzluk)

Yeterli miktarda su tüketilmemesi, aşırı terleme ya da hastalık, vücudun su kaybetmesine neden olur. Ağızda, dudaklarda ve dilde kuruluk, susuzluğun belirtileri arasında yer alır. Susama hissi, baş ağrısı, koyu sarı ve keskin kokulu idrar, olağandan seyrek idrara çıkma ve yorgunluk da susuzluğa işaret edebilir.

Kusma, ishal, sıcak ortamda uzun süre bulunma, aşırı alkol tüketimi, ateş ve idrar söktürücü ilaçlar sıvı kaybı riskini yükseltir.

Gece Ağızdan Nefes Alma

Burun tıkalı olduğunda gece boyunca ağızdan nefes alınabilir; bu durum sabah stlerinde ağız kuruluğuna yol açabilir. Horlama da ağız kuruluğu sebepleri arasında gösterilir.

Diyabet

Diyabet ve diyabet tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar, tükürük bezlerinin daha az tükürük üretmesine sebep olabilir. Diyabet aynı zamanda tükürükteki şeker (glikoz) miktarını artırabilir. Bu şeker zararlı bakteriler tarafından besin olarak kullanılır; bakteriler yiyecek artıklarıyla birleşerek dişlerin yüzeyinde plak adı verilen yapışkan bir tabaka oluşturur ve çürüğe neden olur.

Sürekli susama, olağandan sık idrara çıkma, aşırı yorgunluk ve istem dışı kilo kaybı diyabetin belirtileri arasında yer alır. Geçmeyen ağız kuruluğuna sık idrara çıkma eşlik ediyorsa doktora başvurulması gerekir. Diyabeti olan her bireyin belirti göstermediği de göz önünde bulundurulmalıdır.

Sjögren Hastalığı

Sjögren hastalığı, gözyaşı ve tükürük üreten bezlerin etkilendiği otoimmün bir rahatsızlıktır. En belirgin iki belirtisi ağız kuruluğu ve göz kuruluğudur. Gözlerde yanma, kaşıntı ya da kum varmış hissi görülebilir. Eklem ve kas ağrıları, ciltte döküntü, el ve ayaklarda uyuşma ya da karıncalanma, kuru öksürük ve sürekli yorgunluk da ortaya çıkabilir.

Hastalık kadınlarda erkeklere kıyasla dokuz kat daha sık görülür. Tanı; hastanın öyküsü, muayene bulguları ve laboratuvar testlerinin sonuçları bir arada değerlendirilerek konulur. Bu testler arasında gözyaşı üretimini ölçen Schirmer testi, kanda bazı antikorların incelenmesi ve tükürük bezinden küçük bir doku örneği alınması (biyopsi) bulunabilir. Sjögren hastalığının henüz kesin bir tedavisi bulunmamaktadır; uygulanan tedavi, kuruluğun ve diğer şikayetlerin hafifletilmesine yöneliktir.

Radyoterapi ve Kemoterapi

Baş ve boyun bölgesine uygulanan radyoterapi tükürük bezlerine zarar verebilir ve salgılanan tükürük miktarını önemli ölçüde azaltabilir. Tükürük bezleri tedaviyi izleyen ilk yıl içinde kısmen toparlanabilir; ancak özellikle bezlerin doğrudan radyasyona maruz kaldığı durumlarda bu toparlanma genellikle tam olarak gerçekleşmez. Kemoterapide kullanılan ilaçlar ise tükürüğün yapısını ve miktarını değiştirebilir; tükürüğü koyulaştırarak ağzın kuru hissedilmesine yol açabilir.

Kanser tedavisi görecek bireylerin, tedaviye başlamadan yaklaşık bir ay önce diş hekimine giderek ağız sağlığını kontrol ettirmesi tavsiye edilir.

Diğer Sebepler

• İleri yaş (yaş ilerledikçe birçok kişide ağız kuruluğu belirtileri ortaya çıkar)
• Baş ya da boyun yaralanmasına bağlı olarak tükürük bezlerine sinyal ileten sinirlerin hasar görmesi
• HIV/AIDS, inme ve Alzheimer hastalığı
• Kaygı ve panik atak
• Ağızda mantar enfeksiyonu (pamukçuk)
• Sigara ve alkol kullanımı
• Uyuşturucu madde kullanımı

Ağız Kuruluğu Diş Çürüğüne Neden Olur mu?

Evet. Tükürük, ağızdaki zararlı mikropların kontrol altında tutulmasını sağlar. Tükürük miktarı azaldığında diş çürüğü ve ağızda mantar enfeksiyonu riski yükselir. Tedavi edilmeyen ağız kuruluğu; plak birikimine, diş çürüğüne ve diş eti hastalığına, ağız yaralarına, pamukçuğa ve dudaklarda çatlamaya sebep olabilir. Çiğneme ve yutma güçleştiği için beslenme de olumsuz yönde etkilenebilir.

Bu sebeple ağız kuruluğu yaşayan kişilerin dişlerini günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalaması, diş ipi kullanması ve diş hekimi kontrollerini aksatmaması büyük önem taşır. Diş hekimi gerekli görmesi halinde ek florür uygulamaları önerebilir.

Ağız Kuruluğuna Ne İyi Gelir?

Ağız kuruluğunun tedavisi, altta yatan sebebe göre belirlenir. Sebebe yönelik tedaviye ek olarak aşağıdaki genel önlemler kuruluğun hafifletilmesine katkı sağlayabilir:

• Gün boyunca bol su tüketin, düzenli aralıklarla küçük yudumlar alın ve yatağınızın yanında su bulundurun.
• Buz parçacıkları emin.
• Şekersiz sakız çiğneyin ya da şekersiz şeker emin.
• Ağzınız yerine burnunuzdan nefes almaya özen gösterin.
• Geceleri odanızdaki havayı nemlendirmek amacıyla nemlendirici kullanın.
• Dudaklarınızda da kuruluk varsa dudak kremi kullanın.
• Dişlerinizi günde iki kez fırçalayın ve alkolsüz ağız gargarası tercih edin.

Ağız kuruluğunu artırabilecek etkenlerden de uzak durulmalıdır:

• Çok miktarda alkol, kafeinli içecekler (çay, kahve) ve gazlı içecekler
• Limon gibi asitli, baharatlı, tuzlu ya da şekerli yiyecekler
• Sigara ve diğer tütün ürünleri
• Takma dişle uyumak
• Eczacınız, durumunuza uygun ağız nemlendirici jel, sprey, tablet ya da pastil önerebilir. Kuruluk şiddetli seviyedeyse doktorunuz yapay tükürük ya da tükürük üretimini artıran ilaçlar önerebilir.

Ağız Kuruluğunun Sebebi Nasıl Tespit Edilir?

Doktor ya da diş hekimi öncelikle sağlık öykünüzü ve kullandığınız ilaçları sorgular, ardından ağız muayenesi gerçekleştirir. Gerekli görülmesi halinde kan testleri, tükürük bezlerinin görüntülenmesi ya da üretilen tükürük miktarını ölçen testler uygulanabilir. Sjögren hastalığından şüphelenilmesi durumunda dudaktaki küçük tükürük bezlerinden doku örneği alınabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Ağzınızın neden kuru olduğunu öğrenmek için diş hekiminize ya da doktorunuza başvurun. Özellikle aşağıdaki durumlarda doktora gidilmesi gerekir:

• Ağız kuruluğu konuşmanızı ya da yemek yemenizi güçleştiriyorsa
• Birkaç hafta boyunca evde önlem alınmasına rağmen iyileşme sağlanmıyorsa
• Ağzınızda ağrı, kızarıklık, şişlik ya da kanama mevcutsa
• Ağzınızda ağrılı beyaz lekeler bulunuyorsa
• Kullandığınız bir ilacın ağız kuruluğuna yol açtığını düşünüyorsanız
• Sık idrara çıkma ya da göz kuruluğu gibi başka belirtileriniz de varsa
• Sürekli susama, aşırı yorgunluk ve istem dışı kilo kaybı gibi diyabeti düşündüren belirtileriniz varsa (bu durumda vakit kaybetmeden başvurun)

Ne Zaman Acil Servise Gidilmeli?

Ağız kuruluğu tek başına çoğunlukla acil bir durum teşkil etmez. Ancak ağız kuruluğu, ağır bir sıvı kaybının ya da kontrolsüz yüksek kan şekerinin bir parçası olabilir. Aşağıdaki durumlarda 112‘yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun:

• Ciltte, dudaklarda ya da dilde morarma, grileşme, solukluk ya da alacalı görünüm
• Ciltte soğukluk
• Nefes almakta zorlanma ya da çok hızlı ve sık nefes alma
• Bilinç bulanıklığı, olağandan fazla uyuklama ya da güç uyandırılma
• Susama ve sık idrara çıkmaya uyku hali ya da bilinç bulanıklığı ile meyve kokulu (aseton benzeri) nefesin eşlik etmesi

Son maddede sıralanan belirtiler, diyabetin hayatı tehdit edebilen bir komplikasyonu olan diyabetik ketoasidozu düşündürebilir. Bu belirtiler, daha önce diyabet tanısı konulmamış kişilerde de ortaya çıkabilir. Böyle bir durumda acil servise kendiniz araç kullanarak gitmeyin; birinden sizi götürmesini isteyin ya da 112’yi arayın.

Ağız Kuruluğu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Ağız kuruluğu hangi hastalığın belirtisi olabilir?

Geçmeyen ağız kuruluğu diyabet, Sjögren hastalığı, HIV/AIDS, inme ya da Alzheimer hastalığı gibi durumlarla bağlantılı olabilir. Bununla birlikte en sık görülen sebepler ilaç yan etkileri, sıvı kaybı ve ağızdan nefes almadır. Sebebin anlaşılması için doktora başvurulması gerekir.

Sabahları ağız kuruluğu neden olur?

Burun tıkanıklığı ya da horlama sebebiyle gece ağızdan nefes alınması, sabah stlerinde ağız kuruluğuna yol açabilir.

Ağız kuruluğu şeker hastalığının belirtisi mi?

Olabilir. Özellikle sürekli susama, sık idrara çıkma ve yorgunluk da eşlik ediyorsa doktorunuza başvurun.

Stres ağız kuruluğu yapar mı?

Evet, kaygı ağız kuruluğu sebepleri arasında yer alır. Panik atak esnasında da ağız kuruluğu görülebilir.

ÖNEMLİ NOT: Bu içerik bilgilendirme amacı taşımaktadır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.