Şanlıurfa’nın Unutulmayan Ev Oyunu: Açıl Kilidim Açıl Nasıl Oynanırdı?
Şanlıurfa’ya özgü geleneksel çocuk oyunları arasında yer alan Açıl Kilidim Açıl, bilhassa kış gecelerinde ev ortamında oynanırdı. Oyunda çocuklar yumruklarını üst üste diziyor, ebe ise tekerlemeler ve karşılıklı sorular eşliğinde oyunun devamını sağlıyordu.
Şanlıurfa’da Kış Gecelerine Eşlik Eden Geleneksel Ev Oyunu
Geçmiş dönemde Şanlıurfa’da çocuklar tarafından oynanan oyunlar, mevsim şartlarına ve yaş gruplarına bağlı olarak çeşitlilik arz ediyordu. Sokaklarda oynanan hareketli oyunların yanı sıra kış gecelerinde evlerin içinde icra edilen oyunlar da mevcuttu.
Açıl Kilidim Açıl, evde bir araya gelen çocuklar tarafından oynanan geleneksel oyunlardan biri olarak öne çıkıyordu. Kültür ve Turizm Bakanlığının Şanlıurfa Mahalli Çocuk Oyunları derlemesinde, oyunun bilhassa misafir çocuklarıyla birlikte oynandığı ifade ediliyor.
Yumruklar Üst Üste Konularak Kilit Oluşturuluyordu
Oyunun ilk aşamasında çocuklar yere oturuyor ve ellerini yumruk şekline getirerek üst üste diziyordu. Bu düzenleme, oyunun temelini oluşturan kilit benzetmesini meydana getiriyordu.
Ebe olarak belirlenen çocuk, işaret parmağını kullanarak en üstteki yumruktan itibaren elleri açmaya gayret ediyordu. Her aşamada oyuna adını veren söz yeniden dile getiriliyordu.
Eller sırasıyla açıldıkça oyun, en alttaki yumruğa kadar devam ediyordu. Son ele ulaşıldığında ise farklı bir bölüme geçiliyordu.
Son Kilit Karşılıklı Sorularla Açılıyordu
Ebe, en alttaki eli diğerlerinde olduğu gibi açamıyordu. Bu noktada elin sahibiyle ebe arasında karşılıklı soruların yer aldığı bir diyalog gerçekleştiriliyordu.
Soru ve cevaplar; kuyu, inek, dağ ve kül etrafında şekillenen zincirleme bir anlatım meydana getiriyordu. Verilen her cevap, bir sonraki sorunun çıkış noktası hâline geliyordu.
Bu bölüm tamamlandıktan sonra son el de açılıyor ve oyun sona eriyordu. Yeni turda oyuncuların rolleri değiştiriliyor ve aynı düzen yeniden uygulanıyordu.
Tekerleme ve Birlikte Oynama Geleneğinin Buluşması
Açıl Kilidim Açıl, sadece el hareketlerinden ibaret bir oyun değildi. Oyunun önemli bir kısmı sözlü anlatıma dayanıyordu.
Çocukların sırayla konuşması, aynı tekerlemeyi yinelemesi ve oyunun akışını izlemesi gerekiyordu. Bu sayede fiziksel hareket ile sözlü oyun aynı etkinlik içinde bir araya getiriliyordu.
Bakanlığın derlemesinde Şanlıurfa çocuk oyunlarının aile yapısından, mahalle ilişkilerinden ve gündelik yaşamdan etkilendiği vurgulanıyor. Açıl Kilidim Açıl da bu oyunların ev ortamında oynanan örnekleri arasında yer alıyor.
Şanlıurfa’nın Oyun Hafızasında Yer Alan Bir Miras
Geleneksel çocuk oyunları, Şanlıurfa halk kültürünün ayrı bir başlığı altında ele alınıyor. Bakanlığın derlemesinde oyunlar; bebek, orta yaş çocuk ve genç oyunları olarak sınıflandırılıyor.
Açıl Kilidim Açıl, 5–12 yaş grubuna hitap eden oyunlar arasında bulunuyor. Evde misafir çocuklarıyla oynanabilir olması, onu açık alan gerektiren oyunlardan ayıran özellik olarak dikkat çekiyor.
Oyunun tarihî kuralları ve karşılıklı konuşma düzeni, Şanlıurfa’nın sözlü kültüründe çocukların nasıl eğlendiğini ortaya koyan örnekler arasında muhafaza ediliyor.
