Osmanlı Döneminde Urfa Sancağının İdari Yapısı: Rumkale Kaza Statüsünde Kayıtlara Geçmiş
Şanlıurfa’nın Osmanlı dönemine ait idari teşkilatını mercek altına alan akademik bir çalışmada, Rumkale’nin de Urfa sancağına bağlı kazalar arasında bulunduğu ortaya konuldu. Araştırmacı Mehmet Nuri Şanda tarafından kaleme alınan ve 2024 yılında yayımlanan eser, 19. yüzyılda Urfa sancağına bağlı Birecik, Suruç, Harran ve Rumkale gibi idari birimleri tarihî belgeler ışığında değerlendiriyor.
Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi’nde yer alan makalede, dönemin yönetim teşkilatı ile nüfus özellikleri ayrıntılı biçimde incelendi. Çalışmanın başlıca kaynaklarını Halep Vilayet Salnameleri, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi belgeleri ve tarih araştırmaları teşkil etti.
Osmanlı Döneminde Urfa Sancağına Bağlı Kazalar
19. yüzyıldaki Urfa sancağının idari yapısını konu edinen araştırmada; Birecik, Suruç, Rumkale ve Harran kazaları ile bu kazalara bağlı nahiyeler ele alındı. Yerleşim yerlerinin dönemin yönetim sistemi içindeki konumları, farklı yıllara ait belgelerden yararlanılarak değerlendirmeye tabi tutuldu.
Çalışmada bilhassa Rumkale’nin tarihî kayıtlarda kaza olarak yer alması dikkat çekiyor. Osmanlı döneminde kullanılan kaza ve nahiye gibi idari kavramlar, günümüzdeki ilçe ve diğer yerleşim birimleriyle aynı sınırlara veya statülere karşılık gelmiyor.
Urfa’nın Nüfus Yapısı Tarihî Belgeler Işığında İncelendi
Mehmet Nuri Şanda’nın araştırması, yalnızca idari sınırların ele alınmasıyla sınırlı tutulmadı. Urfa sancağına bağlı yerleşimlerin demografik, kültürel, sosyal ve dinî özellikleri de tarihî kayıtlar aracılığıyla incelemeye alındı.
Farklı yıllarda hazırlanan Halep Vilayet Salnameleri, bölgenin Osmanlı dönemindeki idari ve nüfus yapısının araştırılmasında başvurulan belgeler arasında yer aldı. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’nden temin edilen kayıtlar da çalışmanın kaynakları arasında bulunuyor.
Daha Önce Kullanılmamış Arşiv Belgeleri Değerlendirildi
Araştırmacı, Urfa sancağının idari geçmişine dair daha önce hazırlanan bazı çalışmalarda yararlanılmamış arşiv belgelerini de incelemeye dahil etti. Belgeler; tarihsel araştırma yöntemi, doküman ve içerik analizi çerçevesinde değerlendirildi.
Rumkale ve Harran’ın Tarihî İdari Konumu
Araştırmada Rumkale ve Harran’ın Osmanlı dönemindeki idari konumları, Birecik ve Suruç ile birlikte ele alındı. Kazalara bağlı nahiyelerin incelenmesi yoluyla Urfa sancağının 19. yüzyıldaki yönetim teşkilatı araştırıldı.
Çalışmanın farklı dönemlere ait tarihî belgeleri kapsaması nedeniyle, kaza ve nahiye adları dönemin idari yapısı çerçevesinde değerlendiriliyor. Araştırmada yer alan yerleşim tanımları ve nüfus bilgileri, günümüzdeki idari düzeni değil, Osmanlı döneminin kayıtlarını yansıtıyor.
Makalenin Yayın Bilgileri
19. Yüzyılda Urfa Sancağının İdari Yapısı ve Nüfusu başlıklı makale, Külliyat Osmanlı Araştırmaları Dergisi’nin 24. sayısında 2 Eylül 2024 tarihinde yayımlandı. Mehmet Nuri Şanda’ya ait çalışma, derginin 129-147. sayfaları arasında yer alıyor.
