Şanlıurfa’da 360 İşçinin Çalıştığı Tarihî Halı Fabrikası Okul Olarak Hizmet Veriyor
Tarihî kayıtlara göre Şanlıurfa‘da 1912 yılında fliyete geçirilen bir halı fabrikasında 360 kişi istihdam ediliyordu. Bünyesinde halı atölyesi ve iplik boyahanesi barındıran yapı, sonraki yıllarda çeşitli amaçlarla değerlendirildi ve 1955 yılında okula dönüştürüldü.
Şanlıurfa’nın tarihî yapıları arasında geçmişte üretim amacıyla kullanılmış binalar da yer alıyor. Ulu Cami‘nin arkasındaki Demokrasi Caddesi üzerinde bulunan bir yapı, 20. yüzyılın başlarında yüzlerce kişinin görev aldığı bir halı fabrikasına ev sahipliği yaptı.
Şanlıurfa Kültür Atlası‘nın geleneksel el sanatları araştırmasında, 1912 yılında açılan fabrikada 360 işçinin çalıştığı bilgisine yer veriliyor. Halı atölyesi ve iplik boyahanesinin bulunduğu bina, ilerleyen dönemde eğitim amacıyla kullanılmaya başlandı.
Tarihî Bina 1895-1897 Yıllarında İnşa Edildi
Kültür Atlası’nda aktarılan bilgilere göre yapı, Sultan II. Abdülhamid döneminde, 1895-1897 yılları arasında Ermeni vatandaşlar için sanat evi olarak inşa ettirildi.
Binada marangozhane, halı üretim alanı ve ipliklerin boyandığı bir boyahane yer alıyordu. Bez basma atölyesi olarak da kullanılması sebebiyle yapı Basmahane adıyla anılıyordu.
Söz konusu kullanım biçimi, binanın ilk günden itibaren farklı el sanatlarının öğretimi ve üretimiyle bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor.
Halı Fabrikası 1912 Yılında Fliyete Geçirildi
Araştırmada, 1912 yılında Alman Protestan misyonerler tarafından kurulan Deutsche Orientmission örgütü aracılığıyla binada bir halı fabrikasının açıldığı ifade ediliyor.
Fabrika, halı atölyesi ile iplik boyahanesinden meydana geliyordu. Üretimde görev alan işçilerin Ermeni gençlerinden oluştuğu belirtiliyor.
Kayıtlarda çalışan sayısı 360 olarak gösteriliyor. Bu rakam, fabrikanın açıldığı dönemdeki üretim organizasyonuna dair dikkat çeken bilgiler arasında bulunuyor.
Fabrikanın Yönetimine Almanya’dan Uzman Getirildi
Kültür Atlası’nda, halı atölyesinin yönetimine Franz Eckhart adlı bir kişinin getirildiği kaydediliyor. Eckhart’ın Almanya’da halıcılık alanında tecrübe edindiği aktarılıyor.
Atölyede üretilen halılar Şanlıurfa’da kullanılmasının yanı sıra il dışına da gönderiliyordu. Bu sayede fabrikada hazırlanan ürünler yalnızca yerel ihtiyaç için üretilmiyordu.
İplik boyahanesinin de aynı yapı içinde yer alması, halı üretiminin farklı aşamalarının bir arada sürdürüldüğünü gösteriyor.
Tarihî Yapı 1955 Yılında Okula Dönüştürüldü
Fabrika binası, 1940 yılından sonra farklı amaçlarla değerlendirildi. Kültür Atlası’ndaki kayıtlara göre 1955 yılında Şehit Nusret İlkokulu bu yapıya taşındı.
Böylece bir dönem halı ve iplik üretiminin gerçekleştirildiği bina eğitim işlevi kazandı. Araştırmada yapının okul olarak kullanılmayı sürdürdüğü belirtiliyor.
Binanın konumu ise Ulu Cami’nin arkasında yer alan Demokrasi Caddesi olarak kayıtlara geçiyor.
Şanlıurfa’nın Sanayi Tarihinde Önemli Bir Yer Tutuyor
Şanlıurfa’nın geleneksel üretim geçmişi genellikle küçük atölyeler ve çarşı esnafıyla ilişkilendiriliyor. Ancak 1912 yılında açılan bu halı fabrikası, kentte daha büyük ölçekli üretim organizasyonlarının da var olduğunu gösteren tarihî örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
360 işçinin çalıştığı fabrikanın üretim alanları, yönetimi ve ürünlerinin il dışına gönderilmesi, Şanlıurfa’nın erken dönem sanayi tarihine ilişkin kayıtlar arasında yer alıyor.
