“Alma Alı, Sat Yağızı, Bin Doruya, Besle Kırı” Ne Anlama Gelir? Atasözünün Anlamı ve Kültürel Kökeni
Türk binicilik ve atçılık geleneğinden günümüze kadar ulaşan “Alma alı, sat yağızı, bin doruya, besle kırı” deyişi, atların donlarına (vücut renklerine) göre yapılan geleneksel sınıflandırmaları aktarmaktadır. Atların kürk rengini ifade eden “don” kavramı doğrultusunda şekillenen bu atasözü, özellikle doru ile kır donlu atlara yönelik geçmiş dönem tercihlerini ortaya koymaktadır.
“Alma Alı, Sat Yağızı, Bin Doruya, Besle Kırı” İfadesinin Anlamı Nedir?
Atasözünün özü, binek hayvanı seçimi gerçekleştirilirken rengin de hesaba katılması gerektiğini öğütleyen geleneksel bir tavsiyeye dayanmaktadır. Söz konusu anlatım; al donlu atın temin edilmemesi, yağız donlu atın elden çıkarılması, biniş maksadıyla dorunun tercih edilmesi ve kır donlu atın ise bakılarak yetiştirilmesi fikrini simgelemektedir.
Ömer Asım Aksoy’un Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü kaynak gösterilerek sunulan izahlarda, binicilerin al ve yağız donlu hayvanlara daha az rağbet ettiği, doru ve kır renklileri ise daha muteber saydığı aktarılmaktadır.
“Alma Alı” İfadesi Neyi Anlatır?
Metindeki “al” kelimesi atın rengine işaret etmektedir. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlüğü bünyesinde al, atlar bakımından dorunun açığı sayılan ve kızıla çalan bir don biçiminde tarif edilmektedir.
Bu doğrultuda “alma alı” sözü, kelime anlamı itibarıyla “al renkli atı satın alma” biçimindeki geleneksel öğüdü dile getirmektedir.
“Sat Yağızı” Sözü Ne Demektir?
“Sat yağızı” deyişi, “yağız renkli atı mülkiyetinde tutma, sat” manasını içermektedir. At donları üzerine yürütülen akademik araştırmalarda yağız; yelesi, kuyruğu ile bacakları da dâhil olmak üzere tüm gövdesi siyah kıllarla örtülü don türü olarak izah edilmektedir.
Güncel Türkçe
