Birecik’te Ders Zili Çaldı! Kaymakam Şahin İlk Gün Heyecanına Ortak Oldu
Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde bulunan Şeyh Sadeddin Zaviyesi/Mescidi, geçmişten günümüze taşıdığı tasavvufi ve mimari özellikleriyle ilçenin dikkat çeken tarihî yapıları arasında yer alıyor.
Şeyh Sadeddin Zaviyesi’nin, bölgede Sa’diyye, Bektaşi ve Kadiri gibi farklı tasavvuf çevrelerinin bir araya geldiği zaviye ve makam merkezi niteliği taşıdığı belirtiliyor.
Kudüs civarında doğduğu, bir süre Birecik’te yaşadığı ve burada yaşamını yitirdiği aktarılan Sa’diyye tarikatının kurucusu Şeyh Sadeddin el-Cebavi’nin (Sa’düddin Cibavi) makamının da bu mekânda ele geçirildiğu düşünülüyor.
Kadiriyye ulaşaneğinden etkilenen ve Ehl-i Beyt sevgisi ile cehrî zikri merkeze alan tasavvuf anlayışının önemli mekânlarından biri olarak gösterilen zaviye, Şeyh Sadeddin’in Bektaşilikle yakın ilişkisi nedeniyle zamanla Bektaşi çevreleri açısından da önemli bir ziyaret ve hürmet noktası haline geldi.
Zaviye, tarih boyunca yalnızca tasavvufi faaliyetlerin yürütüldüğü bir merkez olarak değil, aynı zamanda ibadet amacıyla kullanılan bir mekân olarak da hizmet verdi.
Şeyh Sadeddin Zaviyesi’nin ilk inşa tarihi kesin olarak bilinmiyor. Yapının camiye dönüştürülme tarihi konusunda da mevcut bir kitabe bulunmadığı için net bir tarih verilemiyor.
Bununla birlikte Diyanet kayıtlarında caminin tarihi 1512 olarak yer alıyor. Yapının 1911 yılında harap durumda olduğu ve bu tarihte kapsamlı bir tadilattan geçirildiği ise mevcut kitabede belirtiliyor.
Yapının dikkat çeken özelliklerinden biri de alt bölümünde bulunan çilehane.
Zaviyenin alt kısmında, tasavvuf ehli dervişlerin inziva ve halvet amacıyla kullandığı, kayaların oyulmasıyla oluşturulmuş iki ayrı mekân bulunuyor. Bu bölüm, yapının tasavvufi geçmişine ışık tutan önemli unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.
Yerel kesme taştan inşa edilen Şeyh Saadettin Camii, mimari özellikleriyle de dikkat çekiyor. Yapıda bulunan bazı mimari unsurların Mahmutpaşa Camii ile benzerlik gösterdiği belirtilirken, caminin genel yapısı Birecik’in yerel mimari anlayışının da önemli örnekleri arasında değerlendiriliyor.
Tarihî geçmişi, tasavvufi kimliği ve mimari özellikleriyle Birecik’in kültürel mirası içerisinde önemli bir yere sahip olan Şeyh Sadeddin Camii, koruma statüsünde bulunuyor.
