Depremde Hasar Gören Tarihi Mahmut Paşa Camii Restorasyonun Ardından Kapılarını Açıyor
Asrın felaketi olarak kayıtlara geçen 6 Şubat depremlerinde ciddi hasara uğrayan Mahmut Paşa Camii, yürütülen kapsamlı restorasyon fliyetlerinin tamamlanmasıyla birlikte yeniden cemtiyle buluşmaya hazırlanıyor.
Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde konumlanan tarihi yapının, 24 Ağustos 2026 Pazartesi günü idrak edilecek Mevlit Kandili merasimi vesilesiyle öğle namazı vaktinde yeniden ibadete açılması hedefleniyor.
Depremin Oluşturduğu Hasarlar Titizlikle Giderildi
Kurtuluş Mahallesi sınırlarında, Urfa Kapısı mevkiinde yer alan Mahmut Paşa Camii, sarsıntıların ardından tahribat yaşayan mühim eserler arasında bulunuyordu. Eserin tekrar ayağa kaldırılması amacıyla başlatılan restorasyon süreci, yapının tarihi dokusu ile özgün mimari nitelikleri muhafaza edilerek tamamlandı.
İlgili Genel Müdürlük koordinesinde sürdürülen onarım işlemlerinin neticelenmesiyle Mahmut Paşa Camii, Birecik ilçesinin kıymetli dini ve kültürel merkezlerinden biri hüviyetini yeniden kazandı. Tarihi ibadethanenin kapılarını tekrar açacak olması ilçe sakinleri arasında sevinçle karşılandı.
Mahmut Paşa Camii’nin Mimari ve Tarihi Yapısı
Şanlıurfa ili, Birecik ilçesi, Kurtuluş Mahallesi, Mahmut Paşa Sokağı’nda yer alan yapı topluluğu; ilçenin doğusundaki Urfa Kapı’nın batı yönünde, dış kale surları dahilinde bulunmaktadır. Cami ve hamamdan teşekkül eden Mahmut Paşa Külliyesi‘nin bir parçasını teşkil etmektedir.
Cami giriş kapısının üzerindeki kitabede, H.981/1573-74 senesinde Mahmud Paşa eliyle inşa ettirildiği belirtilmektedir. 16. yüzyıla tarihlenen eserin geçmiş dönemlerde muhtelif tadilatlar geçirdiği bilinmektedir. Kapı üstündeki diğer kitabeye istinaden yapının H.1135/M.1723 tarihinde onarıldığı anlaşılmaktadır. Batı cephedeki yuvarlak kemerli pencere alınlığında bulunan bir başka kitabe ise 1952 tarihini taşımakta olup bahse konu kısmın sonradan eklendiğini göstermektedir. Ancak bahsi geçen kitabeler günümüzde yapı üzerinde tespit edilememektedir.
Kesme taş malzeme kullanılarak mihraba paralel 2 sahınlı biçimde inşa edilen yapı, dikdörtgen bir alan üzerine oturmaktadır. Eser dıştan kuzey-güney aksında 26m, doğu-batı aksında ise 30m ebatlarındadır.
İbadethanenin avlusuna kuzey ve batı cephelerden giriş temin edilmektedir. Kuzeydeki drape (sarkık) kemerli açıklık 2.83m yükseklik ile 2m genişliğe sahiptir. Batı girişi ise 2.70m yükseklikte, 1.56m genişlikte ve yuvarlak kemerli niş içine yerleştirilmiş dikdörtgen planlıdır. Batı kısımdaki girişten avluya geçişte bir hol yer almaktadır. Basık kemerli bu hol, doğu-batı doğrultusunda 6m uzunluğunda, 3.50m eninde ve 2.70m yüksekliğindedir. Holün basık kemeri zaman içinde düzleştirilmiştir ve kuzeyinde üstü kapalı bir su kuyusu yer almaktadır.
Avlu alanı kuzey-güney yönünde 13m, doğu-batı yönünde 11.90m ölçülerindedir; doğusunda son cemt mahalli, batısında ise görevli odası konumlandırılmıştır. Avlunun doğusunda ve caminin kuzeydoğu köşesinde konumlanan çapraz tonozlu son cemt yeri kuzey-güney istikametinde 4m, doğu-batı istikametinde 10m ebatlarında olup 4.65m yüksekliğe sahiptir.
Avlunun batı kesiminde merkezdeki şadırvana bağlanan su kanalı ile bir kuyu yer almaktadır. Harim alanına giriş, 2.67m yüksekliğe ve 1.60m genişliğe sahip drape kemerli kapı vasıtasıyla sağlanmaktadır. Batıdaki diğer açıklık da 2.66m yükseklik ve 1.60m eninde drape kemerli formdadır. Harim bölümü 2 sahından meydana gelmektedir.
Çapraz tonoz örtülü, dikdörtgen planlı harim mekanı; kuzey-güney doğrultusunda 6.80m, doğu-batı doğrultusunda 27.27m ölçülerinde ve 5.20m tavan yüksekliğindedir. Harimin güney duvarında her iki tarafında sütunçeler bulunan 3.38m yüksekliğinde, 1m eninde ve 0.82m derinliğinde bir mihrap yer alır. Mihrabın batı tarafında ise sonradan ilave edilmiş ahşap minber yer almaktadır.
Harimin dış cephelerinde 1.82m yükseklik, 0.90m genişlik ve 0.50m derinliğe sahip sütunçeli ve drape kemerli pencere nişleri yer almaktadır. Güneydoğu cephede ise 1.25m yükseklik, 0.62m en ve 0.38m derinlikte sağır nişler görülmektedir. Yapının üst örtüsü saçaklı biçimde sonlanırken minaresi avlunun kuzeydoğu köşesinde yükselmektedir.
Minare; kare kaide üstünde yükselen silindirik yivli gövdeye, yuvarlak pabuç kısmına, yıldız ve bitkisel motifli şerefe altı bezemelerine ve konik külaha sahiptir. Minare kürsüsünde bir kitabe bulunmaktadır. Kesme taştan imal edilen minareye giriş 1.70m yüksekliğinde ve 0.67m genişliğindeki yuvarlak kemerli açıklıktan gerçekleştirilmektedir.
