Şanlıurfa’da 12 bin yıllık heykelin şaşırtıcı ayrıntısı: Göbeklitepe’den bile önce yapıldı
Şanlıurfa’nın tarih öncesi geçmişi denildiğinde dünyanın dikkati büyük ölçüde Göbeklitepe’ye çevriliyor. Ancak kent merkezinde bulunan tek bir heykel, Urfa’nın Neolitik geçmişinin yalnızca Göbeklitepe’den ibaret olmadığını gösteriyor.
Balıklıgöl Heykeli veya literatürde kullanılan adıyla Urfa Adamı, Şanlıurfa’nın merkezinde gerçekleştirilen faaliyetlar sırasında ortaya çıkarıldı.
Yaklaşık 1,80 metre yüksekliğindeki kireçtaşı heykel, insan biçimini gerçek boyuta yakın ölçekte gösteren bilinen en eski heykel örnekleri arasında değerlendiriliyor.
Gözlerinde neden siyah taşlar var?
Heykelin en dikkat çekici bölümü yüzü.
Derin göz çukurlarına yerleştirilmiş koyu renkli taş parçaları figüre son derece belirgin bir bakış kazandırıyor.
Burun ve yüz hatları sade biçimde işlenmiş olmasına rağmen gözlerin vurgulanması heykelin karşısında duran kişide oldukça güçlü bir etki yaratıyor.
Figürün elleri ise vücudunun ön bölümünde birleştirilmiş biçimde tasvir edilmiş.
Heykelin alt bölümünde ayakların bulunmaması ve gövdenin aşağı doğru biçimlenmesi, eserin nasıl sergilendiği veya sabitlendiği konusunda farklı bilimsel değerlendirmelere konu oluyor.
Kent merkezinden çıktı
Urfa Adamı’nın belki de en şaşırtıcı yönü ele geçirildiğu yer.
Eser uzak bir dağdaki kazı alanından değil, bugünkü Şanlıurfa’nın tarihî merkezindeki Balıklıgöl çevresinden çıkarıldı.
Bu durum bölgede Neolitik dönemde yalnızca Göbeklitepe gibi özel yapı alanlarının değil, insan yaşamıyla ilişkili başka yerleşimlerin de ele geçirildiğunu gösteren önemli bulgulardan biri.
Balıklıgöl çevresinde ortaya çıkarılan Neolitik izler, bugünkü şehir merkezinin binlerce yıldır insan faaliyetinin sürdüğü olağanüstü uzun bir geçmişe sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Göbeklitepe’den eski mi?
Urfa Adamı genellikle yaklaşık MÖ 9. binyıla tarihleniyor. Göbeklitepe’nin en eski tabakaları da benzer şekilde Çanak Çömleksiz Neolitik döneme uzanıyor.
Bu nedenle "Göbeklitepe’den kesin olarak daha eski" gibi basitleştirilmiş bir ifade bilimsel açıdan dikkatle kullanılmalı. Eser ve Göbeklitepe aynı geniş Neolitik dünyanın farklı parçalarını temsil ediyor.
Asıl önemli nokta, Şanlıurfa’da yaklaşık 11-12 bin yıl önce insanların yalnızca büyük taş yapılar oluşturmadığını, insan bedenini gerçek boyuta yakın biçimde taşa aktarabilecek bir heykel ulaşaneğine de sahip olduğunu göstermesi.
Bugün Şanlıurfa Arkeoloji Müzesinde görülebilen Urfa Adamı, kentin en önemli eserlerinden biri olmasına rağmen Göbeklitepe’nin küresel ününün gölgesinde kalabiliyor.
Oysa yaklaşık insan boyundaki bu sessiz taş figür, Şanlıurfa’nın bilinmeyen sırlarından belki de en çarpıcısını anlatıyor: Bugünkü kent merkezinin altında insanlık tarihinin en eski sanat dünyalarından birinin izleri bulunuyor.
