Şanlıurfa’nın kayıp gökyüzü şehri: Soğmatar’daki 7 yapı ve duvarlardaki gizemli yazılar
Şanlıurfa denildiğinde tarihi keşif rotasının ilk duraklarını genellikle Göbeklitepe, Balıklıgöl ve Harran oluşturuyor. Ancak kentin doğusunda, bugünkü Yağmurlu Mahallesi çevresinde çok daha az bilinen sıra dışı bir arkeolojik alan bulunuyor. Soğmatar olarak bilinen antik yerleşimde mağaralar, kaya mezarları, yazıtlar ve kabartmalar aynı coğrafyada bir araya geliyor.
Şanlıurfa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kaynaklarında Soğmatar’ın en dikkat çekici bölümlerinden biri Pognon Mağarası olarak gösteriliyor. Mağaranın duvarlarında insan figürlerini tasvir eden kabartmalar ile Süryanice yazılar bulunuyor. Alanın geçmişi ve taşıdığı semboller, Soğmatar’ı Şanlıurfa’nın klasik turizm güzergâhlarından oldukça farklı bir noktaya taşıyor.
Kayaların üzerinde 10 Süryanice yazıt
Soğmatar’daki dikkat çekici ayrıntılardan biri Kutsal Tepe olarak adlandırılan yükseltide bulunuyor. Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yayımladığı tarih araştırmasında burada kaya yüzeyine oyulmuş 10 Süryanice yazıt ele geçirildiğu belirtiliyor.
Yerleşimde ayrıca yedi anıt yapıdan söz ediliyor. Alanın farklı noktalarındaki bu yapılar, mağaralar ve mezarlarla birlikte düşünüldüğünde Soğmatar’ın sıradan bir antik yerleşimden çok daha karmaşık bir tarihsel yapıya sahip olduğunu gösteriyor.
Bugün bölgeye giden bir ziyaretçinin karşısına modern bir ören yeri düzeninden çok, geniş bir araziye yayılmış tarihî izler çıkıyor. Bu durum Soğmatar’ın gizemli görünümünü de güçlendiriyor.
Pognon Mağarası neden farklı?
Soğmatar’ın en dikkat çekici noktalarından Pognon Mağarası, duvarlarındaki kabartmalar ve yazılar nedeniyle diğer doğal mağaralardan ayrılıyor.
Resmî turizm yayınlarında mağaranın duvarlarında bölgenin soylu kişileri tarafından yaptırıldığı belirtilen insan rölyefleri ile Süryanice yazıların ele geçirildiğu aktarılıyor. Kaynaklarda burası Pagan Mabedi olarak da anılıyor.
Bu özellik, ziyaretçinin gördüğü oyukların yalnızca barınmak veya taş çıkarmak amacıyla kullanılmadığını ortaya koyan önemli unsurlardan biri.
Soğmatar’ın Edessa Krallığı döneminden izler taşıdığına ilişkin araştırmalar da bulunuyor. Yerleşimin tepesindeki kale kalıntıları, Kutsal Tepe ve çevredeki mezar yapıları birlikte değerlendirildiğinde bölgede farklı işlevlere sahip alanların yan yana ele geçirildiğu görülüyor.
Göbeklitepe kadar bilinmiyor
Şanlıurfa’nın arkeolojik zenginliğinin dünya çapındaki yüzü bugün büyük ölçüde Göbeklitepe ve Taş Tepeler üzerinden tanınıyor. Soğmatar ise aynı ölçüde bilinen bir turizm noktası değil.
Oysa antik yerleşimin içerisinde yalnızca yapı kalıntıları değil; mağaralar, kaya mezarları, insan kabartmaları ve okunabilir tarihî yazıtlar bulunuyor.
Bu nedenle Soğmatar’ın asıl sürprizi tek bir anıtta değil, bütün arazinin farklı tarihsel izleri aynı anda barındırmasında saklı.
Şanlıurfa’nın daha az bilinen tarih rotalarını araştıranlar açısından Soğmatar, Harran’ın ötesine geçildiğinde karşılaşılan en sıra dışı duraklardan biri olmayı sürdürüyor.
