Şanlıurfa’nın Köklü Mirası: Şehbenderiye Camii’nin Tarihi ve Mimari Özellikleri
Şanlıurfa’nın Haliliye ilçesinde konumlanan Şehbenderiye Camii, yaklaşık 120 yıllık geçmişiyle şehrin mühim tarihi ve dini yapılarından biridir. Topçu Meydanı’nda yer alan cami, mimari özellikleri ve geçmişiyle ilgi çekerken, ismini dönemin İran Ticaret Konsolosu Bekir Beg’den almıştır.
ADINI İRAN TİCARET KONSOLOSU’NDAN ALMASI
Şehbenderiye Camii, Haliliye ilçesine bağlı Atatürk Mahallesi‘nde bulunmaktadır. Yapıdaki dört kitabeden en eski tarihli olanına göre cami, 1903 senesinde İran Ticaret Konsolosu (Şehbender) Bekir Beg tarafından inşa ettirilmiştir. Bekir Beg’in Şehbender unvanı sebebiyle yapı zamanla Şehbenderiye Camii adıyla anılmaya başlanmıştır. Caminin diğer kitabelerinde ise 1090 ve 1910 tarihleri mevcuttur.
İKİ SAHINLI PLAN DÜZENİYLE ÖNE ÇIKIYOR
Kesme taş işçiliğinin belirgin olduğu cami, mihraba paralel iki sahınlı bir plan düzenine sahiptir. Avluya doğu ve batı istikametlerinden giriş sağlanmakta olup, ana giriş kapısı doğu cephesinde bulunmaktadır. Basık kemerli kapının üzerinde Arapça bir kitabe yer alırken, üst bölümü kaş kemer formunda tasarlanmıştır.
Doğu-batı doğrultusunda 23 metre, kuzey-güney doğrultusunda ise 10 metre ölçülerindeki avlunun kuzeyinde imam odası, batısında ise sistem odası yer almaktadır. Son cemt yeri beş adet çapraz tonozla örtülü olup altı paye ile bölümlere ayrılmıştır. Doğu kısmının bir bölümü ahşap bir paravanla ayrılarak kadınlar mescidi olarak kullanılmaktadır.
Toplam 10 çapraz tonozla örtülü harimde dikdörtgen formlu ahşap pencereler mevcuttur. Caminin güneydoğu tarafında bulunan yarım minare ise altı yarım sütunla hareketlendirilmiş olup kesme taştan inşa edilmiştir. Merdivenle çıkılan minare külahla tamamlanmaktadır.
Şehbenderiye Camii‘nin en dikkat çekici özelliklerinden biri ise süsleme ögesine yer verilmemesidir. Sade mimarisi, sağlam taş işçiliği ve fonksiyonel planıyla Osmanlı’nın son dönem dini mimarisine ışık tutan cami, günümüzde de ibadete açık olarak Şanlıurfa’nın tarihi dokusunu yaşatmaya devam etmektedir.
