Harran’ın dağlarının içi neden boş? Bazda Mağaraları’nın şaşırtıcı hikâyesi
Şanlıurfa’nın Harran ilçesinde ovanın ortasında yükselen kayalıkların içerisinde adeta başka bir dünya bulunuyor. Bazda Mağaraları olarak bilinen alan, ilk bakışta doğal mağara sistemi izlenimi verse de gerçekte bölgenin geçmişteki taş üretiminin bıraktığı devasa izleri barındırıyor.
Şanlıurfa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yayınında Bazda Mağaraları, Harran-Han el-Ba’rur yolunun 16’ncı kilometresindeki dağlarda bulunan taş ocağı mağaraları olarak tanımlanıyor. Kaynakta mağaraların 13. yüzyıldan kaldığı ve çevredeki mimari eserler için buradan taş çıkarıldığı belirtiliyor.
İşte Bazda’nın en şaşırtıcı tarafı da burada başlıyor. Bugün ziyaretçilerin içerisinde yürüyebildiği dev galerilerin önemli bir bölümü, insanların kayaları keserek çıkarması sonucunda şekillendi.
Dağın içinde koridorlar oluştu
Taşların yüzyıllar boyunca sistemli biçimde kesilmesi, kayalık alanın içerisinde uzun galeriler ve tüneller meydana getirdi.
Bazı noktalarda tavanı taşıyan dev kaya kütleleri sütun görünümünde kaldı. Böylece dışarıdan bakıldığında anlaşılması güç, içerisine girildiğinde ise ölçeği fark edilen sıra dışı bir yeraltı peyzajı ortaya çıktı.
Resmî turizm kaynağında en büyük mağaranın içerisinde uzun galeriler ve tüneller ele geçirildiğu, ayrıca sarnıçların da yer aldığı belirtiliyor.
Bu nedenle Bazda yalnızca eski bir taş ocağı değil, geçmişte taş çıkarma yöntemlerinin araziyi nasıl tamamen değiştirebildiğini gösteren büyük bir tarihsel iz niteliğinde.
Çıkarılan taşlar nereye gitti?
Bazda’nın en çok merak edilen taraflarından biri buradan çıkarılan taşların kullanıldığı yapılar.
Resmî kaynaklar, çevredeki medeniyetlere ait mimari eserlerin yapımında bu bölgeden çıkarılan taşların kullanıldığını aktarıyor. Ancak her bir taşın hangi yapıya götürüldüğünü bugün tek tek belirlemek mümkün değil.
Bu nedenle Bazda hakkında zaman zaman anlatılan çok kesin ve efsanevi bağlantılara ihtiyatla yaklaşmak gerekiyor. Belulaşanebilen gerçek, bölgenin büyük ölçekli bir taş çıkarma alanı olarak kullanılmış olması.
Kayaların üzerindeki kesim izleri de buradaki insan faaliyetinin bugün görülebilen işaretleri arasında.
Harran’a gidenlerin çoğunun rotasının dışında
Bazda Mağaraları, Harran’ın ünlü kubbeli evleri ve tarihî kent merkezinin aksine ilçe merkezinin dışında bulunuyor.
Bu nedenle Harran’ı ziyaret eden herkes Bazda’yı görmeden bölgeden ayrılabiliyor. Oysa mağaraların içine girildiğinde Şanlıurfa’nın bilinen yüzünden tamamen farklı bir manzara ortaya çıkıyor.
Yüksek kaya duvarları, karanlık geçitler, tüneller ve insan eliyle biçimlenmiş dev boşluklar Bazda’nın en belirgin özelliklerini oluşturuyor.
Şanlıurfa’nın bilinmeyen tarihini keşfetmek isteyenler açısından Bazda’nın sırrı, aslında bir mağaranın içerisinde değil; yüzyıllar boyunca insanların bir dağı parça parça keserek bugünkü dev yeraltı mekânını oluşturmuş olmasında yatıyor.
