Şanlıurfa Türkülerinde Hicaz Makamı Mercek Altında: 12 Ezgide Ritim Farklılıkları Belirlendi
Şanlıurfa yöresine ait 12 halk türküsü, makam ve ritim özellikleri bakımından akademik bir çalışmayla incelemeye alındı. Şafak Ceylan tarafından kaleme alınan ve 2024 yılında yayımlanan araştırmada, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı‘ndan seçilen Hicaz makamındaki ezgilerin melodik ve usul yapılarında farklılıkların bulunduğu tespit edildi.
Ayalgu Disiplinlerarası Türk Mûsikîsi Araştırmaları Dergisi‘nde yer alan çalışmada, Şanlıurfa türkülerinin müzikal nitelikleri tek tek değerlendirildi. Eserlerin makam yapıları ile ritmik özellikleri karşılaştırılarak, yöre müziğinin repertuvar kayıtlarındaki nitelikleri ele alındı.
Şanlıurfa Türküleri TRT Repertuvarından Seçildi
Araştırmanın ana kaynağını TRT Türk Halk Müziği Repertuvarı oluşturdu. Şanlıurfa ilinden derlenen ve Hicaz makamında bulunan 12 ezgi, inceleme kapsamına dahil edildi.
Şafak Ceylan tarafından, seçilen eserlerin melodik özellikleri makam analiziyle, ritmik yapıları ise usul analiziyle değerlendirildi. Bu sayede aynı makam çerçevesinde ele alınan türkülerin müzikal özellikleri arasındaki farklılıklar araştırıldı.
Söz konusu çalışmanın konusunu yeni bestelenmiş eserler değil, daha önce repertuvara kazandırılmış Şanlıurfa türküleri oluşturuyor.
Hicaz Makamındaki Türkülerde Usul Farklılıkları Ele Alındı
Araştırma kapsamında Hicaz makamındaki 12 ezginin yalnızca melodileri değil, ritmik düzenleri de incelendi. Türk müziğinde usul, bir eserin ritmik yapısını tanımlayan temel unsurlardan biri olarak kullanılıyor.
Yapılan inceleme neticesinde, seçilen eserlerin makam ve usul özellikleri açısından farklılıklar taşıdığı belirlendi. Araştırmacı tarafından bu özellikler karşılaştırılarak Şanlıurfa yöresinden derlenen ezgilerin müzikal yapısı değerlendirildi.
Çalışmada ayrıca türkülerin sözleri ve melodilerinin, yöre halkının geçmişine ve kültürel özelliklerine dair bilgiler barındırabileceği vurgulandı.
Şanlıurfa’nın Müzik Mirası Akademik Kayıtlarda Yer Aldı
Araştırmada halk ezgilerinin müzikal özelliklerine göre incelenmesi ve sınıflandırılması, kültürel mirasın kayıt altına alınması bakımından değerlendirildi. Yazılı ve dijital repertuvarların bu mirasın gelecek kuşaklara aktarılmasındaki rolü de ele alındı.
Şanlıurfa İlinden Derlenmiş Hicaz Makamındaki Türkülerde Makam ve Usul Analizi başlıklı makale, Ayalgu Disiplinlerarası Türk Mûsikîsi Araştırmaları Dergisi’nin ikinci sayısında 23 Eylül 2024 tarihinde yayımlandı.
Şafak Ceylan’ın araştırması, derginin 10-29. sayfaları arasında yer alıyor. Çalışmayla, Şanlıurfa halk müziğine ait seçilmiş 12 eserin makam ve usul özellikleri akademik inceleme kapsamında kayıt altına alınıyor.
