Şanlıurfa’nın Geleneksel Çalgılarında Bitkilerin İzi: 8 Müzik Aletinde 25 Tür Tespit Edildi
Şanlıurfa’da geleneksel müzik aletlerinin yapımında yararlanılan malzemeleri ele alan akademik bir çalışmada, 8 farklı çalgının üretiminde 17 botanik familyaya mensup 25 bitki türü kayıt altına alındı. 2004-2005 yıllarında yürütülen araştırmada, yöredeki el yapımı müzik aletlerinde değerlendirilen ağaç ve diğer odunsu bitkiler bilimsel bir bakış açısıyla incelendi.
Hasan Akan, M. Maruf Balos ve Mustafa Aslan tarafından kaleme alınan çalışma, Biological Diversity and Conservation dergisinin 2013 yılında yayımlanan 6. cilt, 1. sayısında okuyucuyla buluştu. Araştırmada, geleneksel çalgı üretiminde kullanılan bitkilerin bilimsel ve yöresel adları da mercek altına alındı.
Şanlıurfa’da 8 Çalgının Yapımında 25 Bitki Türü Belirlendi
Araştırmacılar tarafından, Şanlıurfa’da el yapımı müzik aletlerinin üretiminde kullanılan odunsu bitkiler etnobotanik açıdan değerlendirildi. Yapılan inceleme neticesinde, sekiz farklı çalgının üretiminde başvurulan toplam 25 bitki türü tespit edildi.
Söz konusu bitkilerin 17 ayrı familyaya ait olması, çalışmanın öne çıkan sayısal bulguları arasında yer aldı. Araştırma kapsamında yalnızca kullanılan malzemeler değil, bu bitkilerin geleneksel çalgı üretimindeki işlenme yöntemleri de ele alındı.
Gülgiller ve Çamgiller Familyaları Ön Plana Çıktı
Çalgı yapımında yararlanılan bitkilerin familyalara göre dağılımı da akademik çalışmada kayda geçirildi. Buna göre Rosaceae (gülgiller) ve Pinaceae (çamgiller) familyalarından dörder bitki türü saptandı.
Fagaceae (kayıngiller) ve Moraceae (dutgiller) familyalarından ise ikişer tür araştırmaya dahil edildi. Böylelikle dört familyadan toplam 12 bitki türü kayıt altına alındı. Çalışmanın genelinde incelenen bitki sayısının 25 olduğu açıklandı.
Bitkilerin bilimsel adlarının yanı sıra yörede kullanılan isimleri de araştırmacılar tarafından belgelendi. Bu kayıtlar, geleneksel müzik aletlerinin üretiminde değerlendirilen doğal malzemelere dair bilgiler barındırıyor.
Araştırmanın Verileri 2004-2005 Yıllarına Dayanıyor
An Ethnobotanical Research on Handmade Musical Instruments in Şanlıurfa, South East Anatolia, Turkey başlıklı makale, 15 Nisan 2013 tarihinde Biological Diversity and Conservation dergisinde yayımlandı. Çalışma, derginin 6. cilt, 1. sayısında 93-100. sayfalar arasında yer buldu.
Akademik araştırmanın verileri, 2004-2005 yıllarında gerçekleştirilen incelemelere dayanmaktadır. Bu sebeple kayda geçirilen 25 bitki türünün tamamının günümüzde de aynı çalgıların üretiminde kullanıldığına yönelik güncel bir sonuç bulunmuyor.
Çalışma, Şanlıurfa’nın geleneksel müzik kültürünü çalgıların yapımında kullanılan bitkiler aracılığıyla belgeleyen tarihsel bir araştırma niteliği taşıyor.
